U traganju za Dionisom

(...)

Kao literarni povod, treća izvedena drama Almira Bašovića (nakon “Priviđenja iz srebrenog vijeka” i “Re-Pinocchio”) predstavlja krajnje nekonvencionalnu mešavinu dramskog eseja i raspojasanog, “karnevalskog” zapleta: otud opravdano nosi podnaslov “komedija s tezom”. Ulazeći, naime, u višestruki “dijalog” sa verovatno najznačajnijom satirom – ili satiričnom parodijom – u povesti teatra, Aristofanovim delom “Žabe“, Almir Bašović uspeva da, krećući se na terenu gore spomenutih pitanja/nedoumica, uobliči nešto što je i u današnjem evropskom teatarskom okružju retka pojava – drsku, nesputanu komičnu igru sa snažnim “meta-dramskim” sastojcima. Kod Aristofana, prisustvujemo komičnoj potrazi koju preduzima Dionis, mitski tvorac teatra: naime, u času najveće krize grada Atine, u sumrak Peloponeskih ratova, dotični bog, saslušavši savete Herakla, polazi na onaj (zagrobni) svet praćen robom Ksantijom (svojim komičnim dvojnikom), kako bi odatle doveo modernog “maga drame” Evripida kao spasioca atinske države i njenih vrednosti. (...) Ne uspevši da himnama i molitvama sa scene prizove boga Dionisa u pomoć, zajedno sa suflerkom Izzy, svojevrsnom figurom prostosrdačne bistrine i sirove osećajnosti – a nimalo ohrabren savetima melanholičnog i frustriranog (dramskog) Pisca – otiskuje na putovanje u podzemni svet, kako bi lično ubedio božanstvo da spase samu instituciju pozorišta. Ovakvo prividno “snižavanje ambicije” (spasti ne čitavo društvo, već samo pozorište) predstavlja višestruko lukavi paradoks. Sugerišući, s jedne strane, da prirodu i opštu funkciju današnjeg teatra ne određuju intelektualci, već biznismeni, Bašović istovremeno pokazuje i da su pesnici (reditelji, izvođači… stavite po volji), dakle, “tvorci značenja”, umnogome sami odgovorni za krizu/paralizu pozorišta, te da se neizvesni spas mora potražiti u povratku korenima samog fenomena – koje tek simboliše figura Dionisa. Na samom početku potrage, naime, pomenuti (u pozorišnom kontekstu marginalizovani) Pisac kaže: “Šta će vama drama? Vi prodajete priču o postdramskom teatru. Dionizu je trebalo par stoljeća da od rapsoda, dakle pripovjedača, napravi glumca. Vama je pošlo za rukom da za svega nekoliko godina od glumca napravite pripovjedača.”

(...)

Svetislav Jovanov